Missiegedreven & Steward Ownership

Een commerciële organisatie heeft een sterke kwaliteitsprikkel maar structurele lock-in. Een traditionele stichting beschermt de missie maar heeft geen kwaliteitsprikkel. Steward ownership lost dit op door eigendom en uitvoering te scheiden.

---

De traditionele stichting

Een stichting of vereniging zonder winstoogmerk. De missie is statutair verankerd. Er is geen aandeelhouder die exit wil.

Wat werkt:

• Missie is beschermd — geen commerciële druk om af te wijken
• Geen lock-in via eigenaarschap
• Vertrouwen bij publieke organisaties

Wat niet werkt:

Geen commerciële prikkel voor kwaliteit. Als er geen concurrentie is en geen markt, is er geen mechanisme dat slechte kwaliteit bestraft of goede kwaliteit beloont. Niet-commerciële organisaties kunnen stagneren zonder dat iemand het voelt.

Financieel fragiel. Stichtingen zijn afhankelijk van subsidies, donaties of contributies. Die zijn onzeker, onregelmatig en politiek gevoelig.

Uitvoering zonder expertise. Een stichting die zelf software bouwt en onderhoudt, moet technische expertise intern opbouwen zonder de salarisverhoudingen die de markt biedt. Dat lukt zelden structureel.

---

Steward ownership

Steward ownership combineert wat bij de andere twee vormen niet samengaat: niet-commercieel eigendom van de kern, gecombineerd met commerciële uitvoering door meerdere concurrerende leveranciers.

De stichting bezit het platform. Ze kan het niet verkopen, niet privatiseren, en keert geen winst uit. De missie is statutair geborgd.

Maar de stichting levert zelf niets. Alle dienstverlening — hosting, support, implementatie, doorontwikkeling — wordt gedaan door gecertificeerde commerciële leveranciers die onderling concurreren. Die concurrentie is de kwaliteitsprikkel die bij de traditionele stichting ontbreekt.

flowchart TD
    subgraph Commercieel["For-Profit"]
        direction LR
        E["Eigenaar\n(BV/NV)"] -->|"Beheert én levert"| K1["Klanten"]
        style E fill:#ffcdd2
    end

    subgraph NietCommercieel["Traditionele Stichting"]
        direction LR
        S["Stichting"] -->|"Beheert én levert\n(zonder marktprikkel)"| K2["Gebruikers"]
        style S fill:#fff9c4
    end

    subgraph StewardOwned["Steward Ownership"]
        direction LR
        ST["Stichting\n(bewaakt missie & IP)"] -->|"Certificeert"| L["Leveranciers\n(concurreren op kwaliteit)"]
        L -->|"Leveren diensten"| K3["Gebruikers"]
        style ST fill:#c8e6c9
        style L fill:#fff3e0
    end

---

De vergelijking

	For-Profit	Traditionele Stichting	Steward Owned
Missie beschermd	Risico bij exit of druk	Ja	Ja, statutair
Vendor lock-in	Structureel risico	Laag	Structureel voorkomen
Kwaliteitsprikkel	Sterk (markt)	Zwak	Sterk (concurrentie tussen leveranciers)
Continuïteit	Afhankelijk van eigenaar	Afhankelijk van financiering	Structureel geborgd
Financiële duurzaamheid	Winstgedreven	Afhankelijk van subsidies	Licenties + diensten
Meerdere leveranciers mogelijk	Nee (eigenaar controleert)	Soms	Ja, expliciet ontworpen

---

Wat steward ownership anders maakt

Het sleutelprincipe is de scheiding van eigendom en uitvoering:

• De stichting is eigenaar van de software, de licentie en de roadmapprincipes — maar levert zelf niets
• Commerciële leveranciers leveren alles — maar bezitten niets

Dat betekent: de commerciële prikkel voor kwaliteit bestaat (leveranciers concurreren), maar de commerciële prikkel voor lock-in bestaat niet (de stichting is niet te koop, en de code gaat na een jaar sowieso open source).

---

Structurele garanties

Het verschil met “we beloven het” is juridisch en structureel:

Garantie	Hoe geborgd?
Licentie gaat na 1 jaar naar Apache 2.0	Statutair vastgelegd, zware besluit om te wijzigen
Platform kan niet worden overgenomen	Stichting heeft geen aandeelhouders, statuten verbieden dit
Winst kan niet worden uitgekeerd	Statutair verbod op winstuitkering
Stewards hebben geen eigenbelang	Onafhankelijkheidseis in samenstelling
Missie-wijziging vereist supermeerderheid	Zwaar besluit: 2/3 bestuur + 2/3 stewards
IP blijft beschikbaar bij opheffing	Statutair: bij ontbinding gaat de code direct over naar Apache 2.0

---

Bescherming tegen prijsverhogingen

Een legitieme zorg bij elk licentiemodel: wat voorkomt dat de licentiekosten volgend jaar verdubbelen?

In de software-industrie zijn “rug pulls” geen hypothetisch risico. Unity verhoogde in 2023 plotseling de runtime fees voor elke game-installatie — inclusief al gepubliceerde games. Elastic en HashiCorp stapten over naar restrictievere licenties nadat ze jarenlang groei hadden opgebouwd op hun open source reputatie.

Steward ownership voorkomt dit structureel:

Waarborg	Hoe geborgd?
Stichting kan niet worden overgenomen	Geen aandeelhouders; statuten verbieden overname en privatisering
Bestuurders profiteren niet van hogere prijzen	Scheiding van financieel belang en zeggenschap
Prijswijzigingen vereisen stewardinstemming	Zware besluitvorming; stewards hebben geen commercieel belang
Schaalvoordelen zijn verankerd	Naarmate meer klanten meedoen, dalen de prijzen — niet stijgen
BSL change date is onherroepelijk	Kan niet worden teruggedraaid; code wordt altijd Apache 2.0 na 1 jaar
Code gaat direct over naar Apache 2.0 bij ontbinding	Geen scenario waarbij code achter slot verdwijnt

De kern: de stichting heeft geen aandeelhouders die winst willen maximaliseren. Hogere licentieprijzen leveren de stichting niets op buiten wat nodig is voor haar missie.

---

Stewards: de wakers van de missie

Stewards zijn onafhankelijke personen die toezien op de missie en de governance. Ze hebben geen financieel belang in commerciële leveranciers en kunnen niet profiteren van de waardeontwikkeling van het platform.

Samenstelling (5–9 personen):

• Minimaal 2 onafhankelijke experts (juridisch, technisch, public governance)
• 1–3 gebruikersvertegenwoordigers (gemeenten)
• 1–3 technische stewards (architectuur, security)
• Maximaal 1 vertegenwoordiger van een preferred supplier

Instemmingsrecht bij zware besluiten:

• Missiewijziging
• Licentiewijziging of aanpassing van de change date
• IP-overdracht
• Fundamentele governance-wijzigingen
• Statutenwijziging
• Ontbinding

---

Zie ook

• For-Profit — Waarom commercieel eigenaarschap structureel wringt
• Cost-Recovery Model — Hoe schaal leidt tot lagere prijzen
• Governance — Hoe besluiten worden genomen
• Stewards — Wie de stewards zijn en wat ze doen